Um Búðir
 Collingwood, W. G. (William Gershom), 1854-1932, Búðir 1897.
|
Collingwood, W. G. (William Gershom), 1854-1932, Búðir 1897.
|
Búðir
Búðir eiga sér langa sögu. Löngu áður en hótelrekstur hófst á staðnum var þar verslunarstaður allt frá 17. öld. Staðsetningin réð þar mestu um, enda eru Búðir staðsettar við höfn og í þá daga voru fjölmennar sveitir báðum megin við og má því segja að verslunin á Búðum hafi gegnt mikilvægu hlutverki fyrir sveitunga sína fyrr á öldum.
Frederick W. W. Howell, frá Búðum við lok 19. aldar.
|
Búðir um 1908.
|
Snæfellingafélagið
Árið 1945 hóf félag Snæfellinga og Hnappdælinga að leggja drög að hótelreksti á Búðum. Félagið hafði um hríð leitað að hentugri jörð á Snæfellsnesi í því skyni að reisa þar sumarskemmtistað fyrir félagsmenn og uppfyllti Búðahraun öll þau skilyrði sem félagið hafði sett sér. Ennfremur lögðu þeir til að hraunið yrði friðað og að komið yrði upp gróðrarstöð og skemmtigarði á Búðum á vegum félagsins.
Í febrúar 1945 var gamla íbúðar- og verslunarhúsið á Búðum auglýst til sölu af ríkissjóði til niðurrifs og komst þá skriður á málið. Svo fór að félagið gekk frá kaupum á húsinu í mars sama ár fyrir 6000 krónur. Því næst réðst félagið í miklar og dýrar framkvæmdir, vegur var lagður upp að húsinu og vatnsveita sett í hús ásamt miðstöðvarkatli með olíukyndingu.
Búðir í kringum 1940. Ljósmyndari og nákvæm dagsetning óþekkt.
|
Snæfellsjökull frá Búðum. Pétur Friðrik 1948.
|
Gistiheimilið Búðir
Það var svo sumarið 1948 sem hið nýja gistiheimili að Búðum tók fyrst á móti gestum. Þó er upphafsár Hótel Búða ávallt miðað við 1947 þar sem opinber vígsluathöfn hússins átti sér stað það ár. Félag Snæfellinga og Hnappdælinga rak hótelið næstu árin en þar sem mikil útgjöld fylgdu viðhaldi hússins var brugðið á það ráð árið að leigja út reksturinn. Frá árunum 1951 til 1954 ráku ýmsir aðilar hótelið og gekk þetta fyrirkomulag ágætlega fyrir sig. Hótelið var vinsælt, mikill straumur gesta og á kvöldin voru gjarnan spilaðar plötur á grammófón á meðan gestir gæddu sér á veitingum í matsalnum. Búðamótin svokölluðu voru einnig mjög vinsæl. „Búðamótin þóttu ómissandi frá upphafi gistihúsarekstrar Félags Snæfellinga og Hnappdælinga enda voru þau gerð til þess að sameina brottflutta íbúa af Nesinu og þá sem í sveitunum bjuggu í eina sæng um verslunarhelgar ár hvert. Enda fylgdi þeim mikill glaumur og gleði. Til að mynda var í upphafi reistur danspallur á bakvið gistiheimilið sérstaklega fyrir þessi mót. Einnig var reynt að brydda upp á nýstárlegum skemmtiatriðum á mótunum og sem dæmi um slíkt var árið 1953 sýnt atriði sem fékk menn til að stífna af spennu og aðdáun. Þannig var að ungur ofurhugi að nafni Halldór Gunnarsson, hafði látið smíða fyrir sig risastóra tunnu sem í var lögð skábraut upp eftir jaðrinum og upp á topp. Neðst á tunnunni var hurð svo hægt væri að komast inn. Utan á tunnunni voru áhorfendabekkir allan hringinn og gengið var upp stiga til að komast þangað inn. Með þessa tunnu mætti hann á Búðamótið og var hún á tveimur vörubílum sökum stærðar. Hann lét reisa tunnuna fyrir framan hótelið og strekkti hana niður með öflugum stálvírum. Síðan var seldur aðgangur á áhorfendabekkina. Þegar áhorfendur höfðu komið sér fyrir hófst atriðið. Halldór kom á mótorhjóli inn um opið neðst á tunnunni og keyrði upp skábrautina alveg upp við mikinn fögnuð viðstaddra. Bjarni Vigfússon frá Hlíðarholti var 4 ára þegar hann sá þetta og sagðist seint muna gleyma hvílíkt undur og stórmerki þetta hefði verið í sínum augum og margra annarra, jafnt ungra sem aldinna.“
Lóa Kristjánsdóttir 1909-2001
|
Hótel Búðir um 1995.
|
Lóa á Búðum
Hótel Búðir var gert að hlutafélagi árið 1956 með þá Alexander McArthur og Friðstein Jónsson í forsvari og þar með lauk afskiptum Félags Snæfellinga og Hnappdælinga af hótelrekstri Búða. Friðsteinn Jónsson og kona hans, Lóa Kristjánsdóttir, gerðust bæði hluthafar og þar sem þau höfðu áður rekið veitingastað í Reykjavík lá beinast við að þau önnuðust rekstur hótelsins. En þar sem Friðsteinn var í fullu starfi í Reykjavík var það Lóa sem fór vestur og tók við hótelrekstrinum. Hún rak Hótel Búðir í 15 ár og voru þau ár staðnum gífurleg lyftistöng. Hún hóf reksturinn á því að leggja niður Búðamótin og hætta allri áfengissölu á hótelinu. Hennar von var að gera Búðir að fjölskyldustað þar sem fólk gat komið og notið lífsins áhyggjulaust. Lóa varð fljótt þekkt fyrir mikla gestrisni, hún heilsaði gestum sínum með handabandi, lét þeim líða eins og heima hjá sér og bauð upp á dýrindis mat þar sem besta hráefni hverju sinni var borið fram. Margir merkir menn gistu á Hótel Búðum í tíð Lóu og má þar nefna Halldór Laxness sem þar var tíður gestur og Jóhannes Kjarval. Á þeim tíma sem frú Lóa rak hótelið þótti það vera með þeim betri á ferðalögum hér innanlands og var þá ekki dvalið í eina til þrjár nætur heldur var keypt gisting í viku og allt upp í þrjár. Lóa auglýsti aldrei staðinn vegna þess að hann auglýsti sig sjálfur af ánægðum gestum sem hrósuðu staðnum óspart. Þetta fyrirkomulag hélst alveg fram á sjöunda áratuginn en þá komu nýjar áherslur, utanlandsferðir voru farnar að ryðja sér til rúms og tíðarandinn breyttur. Fólk kom til styttri dvalar en áður og þegar eiginmaður Lóu lést af slysförum árið 1970 ákvað Lóa að hætta hótelrekstri.
Rúnar Marvinsson kokkur til hægri með félögunum Erni Karlssyni og Matta "The French" til hægri.
Hippar taka við á Búðum
Næstu árin komu ýmsir að hótelrekstri á Búðum með misgóðum árangri. Engum virtist takast að feta í fótspor Lóu og svo fór að árin 1978 og 1979 var enginn rekstur á Búðum og hótelið stóð autt. Sumarið 1979 starfaði Gunnhildur Fenger sem ráðskona á Lýsuhóli og þar sem hún bar sterkar taugar til Búða þá viðraði hún þá hugmynd við mann sinn, Jakob Fenger, að endurvekja hótelið. Þau hjónin, ásamt Rúnari Marvinssyni kokki, tóku hótelið á leigu sama ár af Ásbirni Magnússyni sem hafði nýverið keypt það af Snæfellingafélaginu. Þau tóku við hótelinu í niðurníðslu enda hafði það verið algerlega opið fyrir ágangi dýra og því var það mikið verk að koma því í huggulegt horf. Þau pússuðu upp borðin og stólana, máluðu og lagfærðu því mottóið hjá hópnum var að endurnýta það gamla. Þau lögðu sig í líma við að endurvekja hinn gamla anda hótelsins og voru útsaumaðir dúkar á borðum og nýtínd blóm og villijurtir. Árið 1979 opnaði hótelið fyrir gesti, það spurðist hratt út að hinn gamli „Búðaandi“ væri endurvakinn og í kjölfar þess fóru margir gamlir gestir frá stjórnartíð Lóu að sækja hótelið heim ásamt nýjum sem sífellt bættust í hópinn. Meðfram hótelrekstrinum unnu þeir Jakob Fenger og Rúnar Marvinsson ýmiss konar íhlaupavinnu, Rúnar sem sjómaður og Jakob við smíðar.
Matsalurinn í kringum 1985.
Matseldin spyrst út
Það var á þessum tíma sem Rúnar hóf að þróa hina framúrstefnulega fiskrétti sína sem nutu síðar mikillar hylli á hótelinu. Þar má helsta nefna smjörsteiktar kinnar, kryddlegnar gellur, fylltan silung og skarkola með rækjum, hvítlauk og Dalayrju. Þarna voru farnar ótroðnar slóðir í matargerð, til að mynda var hægt að panta súpu dagsins eftir kenjum kokksins, en þá var aldrei hægt að vita hvað Rúnari tækist að galdra fram úr pottunum. Einnig voru sniglar á boðstólum sem þóttu nýjung á þessum tíma. Rúnar lagði ávallt áherslu á ferska matvöru, nýveiddan fisk, kjöt beint frá bændunum, og heimaræktað grænmeti. Einnig var boðið upp á fjölbreytt úrval af léttvínum og var hótelið fljótt þekkt fyrir frábæra þjónustu og mat á heimsmælikvarða. Matseðlar og vínseðlar voru myndskreyttir og skipt var um matseðil vikulega. Einnig var boðið upp á ölkelduvatn beint úr uppsprettum í nágrenni hótelsins. Hótelið var í miklum blóma á þessum tíma og var Pálmi Gunnarsson meðal annarra fastagestur og spilaði hann gjarnan um helgar fyrir hótelgesti. Sumarið 1981 drógu Jakob og Gunnhildur sig út úr rekstrinum og um áramótin 1982 keyptu Rúnar Marvinsson og Sigríður Auðunsdóttir, Sigurður Vigfússon og Sigríður Gísladóttir, Eyjólfur Gunnarsson og Hildur Sveinbjarnardóttir ásamt Magnúsi Magnússyni og Guðbjörgu Jónsdóttur hótelið af Ásbirni Magnússyni. Árið 1986 hættu Rúnar Marvinsson og Sigríður kona hans rekstri á Búðum og opnuðu stuttu seinna veitingastaðinn Við tjörnina í Reykjavík. Í kjölfarið tók Sigríður Gísladóttir við rekstrinum. Sama sumar var ráðist í viðbyggingu við hótelið. Var hún einkum ætluð sem aðstaða fyrir starfsfólk og rekstur veitingasölu. Í henni var nýtt eldhús, bakarí, lager og þvottahús og þrjú tveggja manna herbergi með baði. Við þessar breytingar var gamla eldhúsinu breytt í borðsal og gat þá hótelið rúmað 80 manns í mat. Frumleiki og ferskleiki voru einkunnarorð hótelsins í stjórnartíð Sigríðar og var hótelið vinsælt og rómað fyrir einstakan matseðil og þjónustu. Eins og áður var skipt um matseðil vikulega og ákveðið þema haft fyrir hverja viku.
Viktor H. Sveinson á Búðum.
|
Hafþór Ólafsson kokkur og söngvari Súkkat.
|
Viktor kemur til sögunnar
Árið 1994 urðu enn á ný eigendaskipti í sögu hins aldna hótels þegar Viktor Sveinsson og Ingvar Þórðarson keyptu hótelið. Þeir endurnýjuðu og endurbættu gamla húsið til muna. Herbergin voru tekin í gegn, rúmin endurnýjuð, hótelið málað að utan en takmark þeirra félaga var að reyna að halda sem mest í upprunalegan stíl hótelsins.
Hafþór Ólafsson matreiðslumaður, þekktur sem söngvari í dúettnum Súkkati, var ráðinn aðalmatreiðslumeistari á Búðum en hann hafði unnið þar í fjöldamörg ár við hlið Sigríðar. Þjónustan við ferðamenn var bætt, bryggjan var löguð og ferðamönnum boðið upp á hvalaskoðunarferðir.
Viktor hótelstjóri lagði áherslu á að endurvekja þann sið frá tíð Lóu að sem mest af matnum yrði unnið á staðnum og að hið náttúrulega bragð matarins héldi sér. Viktor skipti við bændur á næstu bæjum og einnig ól hann grísi til slátrunar og þóttu þeir mikið lostæti. Viktor reyndi einnig við þá nýbreytni að hefja flugsamgöngur til Búða um helgar og bauð jafnframt upp á útsýnisflug yfir Snæfellsnesið. Flugferðin til Búða tók um 40 mínútur og eftir útsýnisflug var boðið upp á fjölbreytta dægradvöl, gönguferðir, hestaferðir og sjóstangaveiði.
Súkkat-dúettinn skemmti um helgar við mikinn fögnuð hótelgesta og ýmsir aðrir tónlistarmenn sóttu innblástur á Búðum. Til að mynda dvöldu tveir meðlimir hljómsveitarinnar Unun á Búðum vorið 1996 og sömdu þar 5 lög á væntanlega breiðskífu sína.
Eldsvoðinn 21. febrúar 2001. Morgunblaðið/Alfons Finnsson.
|
Nýja hótelið 2003. Hannað af Kára Eiríkssyni – AOK Arkitektar.
|
Eldsvoðinn á Búðum
Að kvöldi 21. febrúar árið 2001 gjöreyðilagðist hótelið í bruna. Hvarf með því einn helsti samkomustaðurinn á Snæfellsnesi og sérstakur uppáhaldsstaður fjölmargra Íslendinga. Hótelið var mannlaust og fuðraði upp á mjög skömmum tíma. Nýbúið var að setja rafmagn á húsið er eldurinn kom upp en hótelreksturinn hafði legið niðri síðan í september 1999. Viktor hafði þá hafist handa við skipuleggja stórtæka uppbyggingu hótelsins þegar bruninn átti sér stað. Fyrirhuguð uppbygging á hinu gamla hóteli á Búðum tók því nýja stefnu. Byggt var nýtt hótel frá grunni sem opnaði fyrir veitingarekstur 2002, en fullan og formlega rekstur 14. júní, 2003.